“Doktor hanım, daha geçen hafta iyileşmişti, yine hasta oldu!” Özellikle sonbahar ve kış aylarında, muayene odasında en sık duyduğum cümlelerden biri bu. Yıllardır çocukları ve ailelerini takip ederken şunu çok sık gözlemledim: Anne babaları bazen hastalığın kendisinden çok, bir türlü bitmiyor gibi görünmesi endişelendiriyor. Çocuklarının yeniden ateşlenmesi, geceleri öksürükle uyanması ya da burnunun sürekli akması, ister istemez akıllarına aynı soruyu getiriyor: “Acaba çocuğumun bağışıklık sistemi mi zayıf?” Oysa sık hastalanan her çocuğun bağışıklık sistemi zayıf değildir. Çocuklar neden yetişkinlerden daha sık hastalanır? Çocukların bağışıklık sistemi doğdukları andan itibaren gelişmeye devam eder. Özellikle yaşamın ilk yıllarında pek çok virüsle ilk kez karşılaşırlar. Her yeni karşılaşmada bağışıklık sistemi o mikrobu tanımaya ve ona karşı yanıt geliştirmeye başlar. Küçük çocuklar yılda ortalama 6–8 kez, bazen daha fazla solunum yolu enfeksiyonu geçirebilir. Özellikle kreşe başlayan çocuklarda bu sayı daha da artabilir. Bir enfeksiyonun belirtileri henüz tamamen kaybolmadan yeni bir enfeksiyonun başlaması, ailelere çocuklarının hiç iyileşmediği hissini verebilir. Ancak bu durum her zaman altta yatan bir bağışıklık sorunu olduğu anlamına gelmez. Kreşe başladı, hastalıklar bitmiyor!

Kreş ve anaokuluna başlayan çocukların aileleri bu durumu çok iyi bilir. Çocuklar gün içerisinde aynı oyuncaklara dokunur, yakın temas halinde oyun oynar ve henüz el hijyeni gibi alışkanlıkları tam olarak kazanmadıkları için mikropları birbirlerine kolaylıkla bulaştırabilirler. Bu nedenle özellikle toplu yaşam ortamına ilk kez giren çocuklarda enfeksiyon sıklığının artması beklenen bir durumdur. Burada önemli olan yalnızca çocuğun kaç kez hastalandığı değil; hastalıkların nasıl seyrettiği, ne kadar ağır geçtiği ve çocuğun hastalıklar arasındaki genel durumudur. Peki, ne zaman endişelenmeliyiz? Sık enfeksiyon geçirmek çoğu zaman çocukluk döneminin doğal bir parçası olsa da bazı durumlarda daha ayrıntılı değerlendirme gerekebilir. Örneğin; Tekrarlayan ağır zatürre veya ciddi bakteriyel enfeksiyonlar, Hastalıkların beklenenden uzun ya da ağır seyretmesi, Sık hastane yatışı veya damar yoluyla antibiyotik tedavisi gereksinimi, Büyüme ve kilo alımında belirgin gerilik, Tedaviye dirençli veya alışılmadık enfeksiyonlar, Ailede bağışıklık yetmezliği öyküsü varlığında çocuğun hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir.

Öte yandan sık nezle olan ama hastalıklar arasında neşeli, aktif, büyümesi ve gelişimi normal bir çocukta ciddi bir bağışıklık sistemi hastalığı bulunma olasılığı genellikle düşüktür. Bağışıklığı güçlendirmek için ne yapmalıyız? Anne babaların en çok merak ettiği konulardan biri de budur. Piyasada bağışıklığı güçlendirdiği iddiasıyla sunulan pek çok vitamin, şurup ve takviye bulunuyor. Ancak sağlıklı çocuklarda bu ürünlerin rutin kullanımının enfeksiyonları önlediğine dair yeterli bilimsel kanıt yoktur. Bağışıklık sisteminin normal işleyişini desteklemek için öncelikle temel alışkanlıklara odaklanmalıyız. Çocuğun yaşına uygun, dengeli ve çeşitli beslenmesi; yeterli uyuması, düzenli hareket etmesi, açık havada zaman geçirmesi ve aşılarının zamanında yapılması çok önemlidir. El yıkama alışkanlığı kazandırmak, kapalı ortamları havalandırmak ve çocukları sigara dumanından uzak tutmak da enfeksiyonlardan korunmaya yardımcı olur. Vitamin ve mineral eksiklikleri varsa bunlar hekim değerlendirmesiyle giderilmelidir. Ancak her sık hastalanan çocuğa vitamin veya bağışıklık şurubu vermek doğru bir yaklaşım değildir. Her hastalıkta antibiyotik gerekir mi? Çocukluk çağındaki üst solunum yolu enfeksiyonlarının büyük bölümü virüslerden kaynaklanır. Antibiyotikler ise virüslere karşı etkili değildir. Gereksiz antibiyotik kullanımı hastalığın daha hızlı iyileşmesini sağlamadığı gibi antibiyotik direncine ve istenmeyen yan etkilere neden olabilir. Bu nedenle tedavide önemli olan, her hastalıkta ilaç kullanmak değil, doğru tanıya göre uygun yaklaşımı belirlemektir. Sevgili anne babalar… Bir çocuk doktoru olarak yıllardır pek çok ailenin aynı endişeyi yaşadığına tanıklık ediyorum. Özellikle kreşe yeni başlayan çocukların anne babaları, bazen kendilerine şu soruyu soruyor: “Acaba bir şeyleri eksik mi yapıyorum?” Oysa çocukların sık enfeksiyon geçirmesi her zaman anne babaların yanlış veya eksik bir şey yaptığı anlamına gelmez. Önemli olan çocuğunuzun yalnızca ne sıklıkta hastalandığı değil, hastalıkları nasıl atlattığı ve sağlıklı büyümeye devam edip etmediğidir. Her çocuğun bağışıklık sistemi, büyümesi ve gelişimi kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.Amacımız çocuklarımızın hiç hastalanmamasını beklemek değil; onları mümkün olduğunca hastalıklardan korumak, hastalandıklarında doğru şekilde tedavi etmek ve sağlıklı büyümelerine destek olmaktır.