OTİZM (1) (Otizm Spektrum Bozukluğu)

Gülsüm Ceylan

gulsumcansiz1@hotmail.com

Son dönemde sosyal medya ve televizyon programlarında otizm farkındalığını artırmaya yönelik birçok program ele alınmıştır. İnsanlar bu sayede otizm hakkında daha çok bilgi sahibi olmaya yöneltilmiştir. Otizm spektrum bozukluğu, doğuştan gelen ya da yaşamın ilk yıllarında ortaya çıkan karmaşık bir nöro-gelişimsel bir bozukluktur. Otizmin, beynin yapısını ya da işleyişini etkileyen bazı sinir sistemi sorunlarından kaynaklandığı tahmin edilmektedir. Bu metinde otizm spektrum bozukluğu için kullanım kolaylığı nedeniyle otizm terimi kullanılmıştır.
Otizm Spektrum Bozukluğu Nedir?
Çocuğunuzda aynı yaştaki diğer çocukların davranışlarından farklı davranışlar gözlüyorsanız kaygılanmanız oldukça normaldir.
Otizm Spektrum Bozukluğu tanısı, DSM 5 tanı ölçütleri dikkate alınarak uzman gözlemi ve aileden alınan bilgilerle uzmanlar tarafından konabilir.
Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayımlanan DSM, hem çocuklar, hem de yetişkinlerde görülen tüm psikiyatrik bozuklukları kapsar. DSM el kitabında bu bozuklukların nedenleri, görülme yaşı ve cinsiyet gibi özelliklere ilişkin istatistikler, bozuklukların gelişimine ilişkin öngörüler ile sağaltım önerileri de yer almaktadır. DSM sistemi ülkemizde psikiyatri uzmanları tarafından tanı koyma sürecinde yaygın olarak kullanılmaktadır. DSM 5 tanı ölçütleri aşağıda yer almaktadır.
Toplumsal İletişim Ve Etkileşim
§ Olağandışı toplumsal yaklaşım ve karşılıklı konuşamama,
§ İlgilerini, duygularını paylaşamama,
§ Toplumsal etkileşimi başlatamama ya da toplumsal etkileşime girememe,
§ Toplumsal-duygusal karşılıklılık eksikliği,
§ Sözel ve sözel olmayan bütünsel iletişim yetersizliği,
§ Göz iletişimi ve beden dilinde olağan dışılıklar ya da el – kol hareketlerini anlama ve kullanma eksikliği
§ Yüz ifadesinin ve sözel olmayan iletişimin hiç olmaması,
§ Toplumsal etkileşim için kullanılan sözel olmayan iletişim davranışlarında eksiklikler,
§ Değişik toplumsal ortamlara göre davranışlarını ayarlama güçlükleri,
§ Hayali oyunu paylaşma ya da arkadaş edinme güçlükleri,
§ Akranlarına ilgi göstermeme,
§ Akranlarıyla etkileşim kurma, etkileşimlerini sürdürme ve ilişkilerini anlama eksiklikleri
Kısıtlı, Yineleyici Davranışlar
§ Basmakalıp ya da yineleyici motor eylemler,
§ Yineleyici ve basmakalıp nesne kullanımı ve konuşma (oyuncakları, nesneleri sıraya dizme, ekolali / yankılama, kendine özgü deyişler vb.),
§ Aynılık konusunda direnme,
§ Değişikliklere karşı esneklik göstermeme,
§ Törensel/ritüel sözel ve sözel olmayan davranışlar (örn. küçük değişiklikler karşısında aşırı sıkıntı duyma, geçişlerde güçlükler yaşama, törensel selamlama davranışları, hep aynı yoldan gitme isteği ve aynı yemeği yemek isteme vb.),
§ Yoğunluğu ve odağı olağandışı olan, ileri derecede kısıtlı, değişiklik göstermeyen ilgi alanları (Alışılmadık nesnelere aşırı bağlanma ya da bunlarla uğraşıp durma, ileri derecede sınırlı ya da saplantılı ilgi alanları vb.),
§ Duyusal girdilere karşı çok yüksek ya da düşük düzeyde tepki gösterme veya çevrenin duyusal yanlarına olağandışı bir ilgi gösterme (Ağrı / ısıya karşı aldırmazlık, özgül birtakım seslere ya da dokulara karşı tepki gösterme, nesnelere aşırı dokunma ve koklama vb.)
Belirtilerin 3 Yaştan Önce Görülmesi:
Belirtiler erken gelişim (0 – 3 yaş) döneminde başlamış olmalı,
Toplumsal Belirginlik:
Belirtiler, sosyal alanlarla ilgili ya da diğer önemli işlevsellik alanlarında klinik açıdan belirgin bir bozulmaya neden olmalı,
Toplumsal İletişim Beklenenin Altında:
Toplumsal iletişim genel gelişim düzeyine göre beklenenin altında olmalıdır. (Sürecek….)