PANDEMİ DÖNEMİNDE ALIŞVERİŞ BAĞIMLILIĞI

Gülsüm Ceylan

gulsumcansiz1@hotmail.com

2019 Covid pandemisi hayatımıza yeni alışkanlıklar eklediği gibi yeni bağımlılık edinenlerimiz de oldu.
Son 20 yılda ortaya çıkan bağımlılık türlerinden biri de alışveriş bağımlığı… Geçmişte etkileri pek hissedilmeyen bu bağımlılık alanı modernleşmeyle birlikte tüketim toplumunun oluşması, medya etkisi, indirimler, kredi kartları, taksitler, renkli çekici vitrinler, cazip reklamlar sebebiyle insanların hayatını karartan bir problem hâline geldi. Bağımlılık beyindeki haz mekanizmaları ile ilişkilidir.

Alışveriş bağımlılığının ortaya çıkışının sebepleri:
Alışveriş bağımlılığı kumar bağımlılığı, yeme bağımlığına benzer bir durumdur. Alışveriş bağımlılığı aslında dürtü kontrol bozukluğu adı verilen psikiyatrik bir durum. Alışveriş dürtüsü geldiğinde kişi tamamen hazza yönelik olarak hareket ediyor. Onu alırsa mutlu oluyor. Mesela aynı bluzdan 4 ayrı renk alabiliyor. Aynı kumar dürtüsü gibi bir dürtü bu. Diğer bağımlılıklarda görülen “aşerme” ya da “yoksunluk hissi” dediğimiz durum ortaya çıkıyor. Dürtü geldiğinde bu ihtiyacın “acil olarak” giderilmesi gerekiyor. Bunun için çok paranız olması da gerekmiyor. İlla da pahalı şeyler almaya gerek yok.
Kişinin hiç parası yoksa 5 liraya alışveriş yapılabilecek dükkânlar var. Oradan alışveriş yapıyor. Bağımlı çok sayıda kredi kartı kullanılıyor; bittikçe limitleri yükseltiyor. Sadece “almış olmak” bile tatmin duygusu oluşturmaya yetiyor. Burada kumar bağımlılığı gibi iki mekanizma iç içe giriyor. Dürtünün gelmesi ve anında ihtiyacın giderilerek yüksek haz duyulması…
Alışveriş, bağımlılığının temelinde de bağımlının ruhunu doyurma, onaylanma, kendini yeterli ve değerli hissetme isteği olabilir. Aynı zamanda kendine güvensizlik, yeterince mutlu olamama ve heyecan hissetmeme duygusu da söz konusudur.
POŞETLERİN ESİRİ MİSİNİZ?
Aşağıdaki durumların çoğu sizi tarif ediyorsa, siz de bir alışveriş bağımlısı olabilirsiniz.
– Eviniz hiç ihtiyaç olmayan eşyalar, dolabınız hiç giymediğiniz kıyafetlerle dolduysa
– Çok sevdiğiniz markaların çıkardığı her ürünü almak için engelleyemediğiniz bir istek duyuyorsanız
– Mutsuz hissettiğiniz her an kendinizi alışveriş merkezlerine atıyorsanız
– Böyle bir ruh hâlinde alışveriş yaptıktan sonra pişman oluyorsanız
– “Benim için önemli olan ucuz pahalı olması değil, o eşyanın alınmış olması” diyorsanız
– Alışveriş yüzünden kredi kartlarınızın limitini zorluyorsanız
– Üye olduğunuz sanal alışveriş sitelerinin sayısı her geçen gün artıyorsa…
Alışveriş Bağımlılığı Tedavisi
Alışveriş bağımlılığının da diğer psikiyatrik hastalıklar gibi tedavisi ilaç ve psikoterapi ile mümkündür.
Öncelikle uzmanlar kredi kartlarının elinden alınmasını tavsiye ediyorlar. Bağımlılıklarda meşguliyet tedavisini de çok işe yarayan bir yöntemdir.
Alışveriş bağımlılığında kişi alışverişin yerine kendisine haz verecek başka bir şey koymak zorundadır. Örneğin başkalarına yardım etmek önemli bir terapi yöntemidir. Kendine yardım etmenin yolu, başkasına yardım etmekten geçiyor. Yardım etmek, haz duygusunu uyandırdığı için böyle bir konuda çalışmalarını tavsiye ediyoruz. Ya da mutlu olacağı başka bir şey yapmak, mesela kek börek yapıp arkadaşlarını çağırmak, bir arkadaşına kahveye gidip sohbet etmek, yapılabilecek aktivitelerden birkaçıdır.