Tükenmişlik Sendromu

Duygu Ceylan

duygu.ceylan.pd@gmail.com

Tükenmişlik sendromu çalışma hayatında zorlanmalarla birlikte duygusal çöküş olarak değerlendirilse de çalışma hayatı dışında çocuk veya yaşlı bakım, sınava çalışma, ilişkilerde belirsizlikler, evlilik hayatında sürekli çatışmalar gibi durumlar dolayısıyla da karşımıza çıkabilir. Başarısızlık hissi, yıpranma, enerji kaybı tükenmişliğin belirtileridir.
Tükenmişlik yaşayan kişiler öncelikle, çok heyecanlı, istekli ve çabaya hazırdırlar. Sonrasında yaşanan aksaklıklarla heyecan ve istek azalmaya, mutsuzluk görülmeye başlar. Sonrasında ise sistemdeki olumsuzlukların düzelmeyeceğine kişilerin değişmeyeceğine inanır ve son olarak tükenmişliğe neden olan işe veya ilişkiye katlanarak sürece devam eder.
Bu katlanma durumunda bazı duygusal sistemler çöker. Kendini daha olumsuz ve umutsuz hisseder. İletişimde aksaklıklar oluşur. Öfke ve kaygı yoğun hale gelir. Gün içindeki basit aktiviteler kişi için zulüm haline gelir. Uyku bozuklukları, kilo kaybı ya da aşırı kilo alımı, baş ağrıları, alerjik rahatsızlıklar, sindirim sorunları veya cinsel isteksizlik gibi sorunlar yaşayabilir.
Kişinin tükenme yaşamasına neden olan çeşitli durumlar söz konusudur. Bunların başında kişilik özelliği gelir. Mükemmelliğe önem veren kişiler için karşılaştıkları küçük sorunlar işin tamamına yayılmış aksaklıklar olarak görülebilir veya otoriter kişiler için kontrolün kendilerinde olmaması durumu tatmin edici olmayabilir. Beklenti düzeyimiz bir diğer etmendir. Yaptığımız uğraştan beklentimiz onay almaksa ve bu karşılanmıyorsa isteksizlik olabilir.
Bir başka örnek kişinin maddi olarak beklentisi yüksekse ve bu ihtiyaç karşılanmıyorsa kişi tükenme yaşayabilir. Tükenmişlik yaşamamıza neden olan bir diğer durum ise benlik imajımızdır. Öz yeterliği yüksek olan kişiler yaptıkları işten doyum alırken kişisel yeterliği düşük olan bireyler yaşadıkları sorunlarda daha kolay yılgınlık yaşayabilirler.
Tüm bunların yanında tükenmişlik yaşamak; kişinin yaşıyla, aile durumuyla, ekonomik durumuyla yakından ilgili olabilir. Ekonomik olarak zorlanan birisi ekonomik olarak daha rahat birine göre daha az tükenmişlik yaşayabilir. Kişinin sorumlulukları fazlaysa öncelik verdiği işte, ilişkide tükenmişlikle daha fazla karşılaşabilir.
Tükenmişlik her ne kadar bireysel bir sorun olarak görülse de sonuçları kişinin çevresini etkiler. Aile ilişkileri, arkadaşlık ilişkileri zarar görür. İşteki verimi düşer. İş yerlerinde genelde tükenmişlik kişinin kendi problemi olarak görülür, aksi takdirde şartların iyileştirilmesi gerekir.
Örneğin iş yükünü azaltma, işyerinde bazı değişiklikler yapma gibi. Kişi kendini iyileştirse bile sosyal çevreyi değiştiremez. O yüzden kurumların sağlıklı ilerleyişi için de insan odaklı iyileştirmeler yapılmalıdır.
Öncelikle kendimizden sorumlu olduğumuz için tükenmişliği önlemek veya tükenmişlik yaşıyorsak bu durumdan kurtulmak için neler yapabiliriz bakalım.
Öncelikle birey kendisini, sınırlarını, isteklerin gözden geçirmelidir. Bazen olduğumuz kişi yerine olmak istediğimiz kişi olarak davranmak oldukça yorucudur. Tükenmişliğe neden olabilecek durumlarla ilgili bizi daha az zorlayacak ulaşılabilir hedefler koymak önemli. Bunu yaparken kendimizi diğerleriyle kıyaslamamak ve uzak hedefler yerine yakın hedeflere odaklanmak gerekiyor.
Bir diğeri ise, bardağın dolu tarafına bakmak. Tükenmişlik yaşayan insanlar olumsuzu daha çok görme eğilimindedirler. Hâlbuki olumlu ve olumsuz durumlar vardır. Olumsuzu daha çok görmeye başlayıp kendimizi daha umutsuz hissediyorsak olumluya daha çok dikkat etmek kendi olumlu yönlerimizi görmek motive edici olabilir.
Kendimize zaman ayırmak, ihtiyaca yönelik hareket etmek de önemli. Örneğin pazar günü dışarı çıkmadan tamamen evde olmak bizi iyi hissettiriyorsa bu yapılabilir. Yaşadığın ortamdan farklı bir yeri görmekse size iyi gelen buna yönelik bir aktivite yapılabilir. Egzersiz yapmak ve sağlıklı beslenmek de daha iyi hissettirecektir. İşte veya ilişkilerde bazı durumları kolaylaştırmak, yüklerimizi hafifletmek de bunlardan bir tanesi.
En önemlisini en sona sakladım. Ruhsal problemler genelde, olaylarda kendimize yönelttiğimiz suçlamalarla baş gösterir. Bazı şeyler bizimle ilgili değildir, kişiselleştirmemek ve işler yolunda gitmiyorsa da kendimize acımasız davranmadan ilerlemek ya da bazen başka yöne bakmak faydalı olacaktır.
Tükenmişlik basit bir sorun değildir. Tükenmişliğe neden olan ek sorunlar olabilir. Aile ve sosyal ilişkilerinizin güçlü olması tükenmişliğinizi azaltabilir. Gerekirse uzman desteği almaktan çekinmeyin.